Rzeki, rolnictwo i klimat. Jak nauka łączy siły z naturą
Zmiany klimatu coraz wyraźniej wpływają na codzienne życie – także w Polsce. Susze, zanieczyszczenie wód i spadek bioróżnorodności przestają być abstrakcyjnymi zagrożeniami, a stają się realnym problemem dla rolników, samorządów i mieszkańców wielu regionów.
W odpowiedzi na te wyzwania naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego, we współpracy z partnerami z Niemiec, Danii oraz organizacjami i samorządami lokalnymi, realizują międzynarodowy projekt LIFE RIVEREASE. Jego celem jest ochrona zasobów wodnych i wspieranie zrównoważonego rolnictwa poprzez połączenie rzetelnych badań naukowych z praktycznymi rozwiązaniami, które można wdrażać tu i teraz.
Projekt pokazuje, że nauka może bezpośrednio wspierać decyzje podejmowane w terenie. Jednym z najważniejszych efektów badań prowadzonych w ramach LIFE RIVEREASE są nowoczesne narzędzia cyfrowe, które ułatwiają zarządzanie wodą i krajobrazem. Opracowane aplikacje pomagają planować działania przyrodnicze i podejmować codzienne decyzje na podstawie aktualnych danych o stanie wód, ryzyku erozji czy przepływach w zlewniach. Co szczególnie istotne, rozwiązania te mają być ogólnodostępne i bezpłatne, dzięki czemu mogą z nich korzystać zarówno rolnicy, jak i samorządy czy doradcy środowiskowi. To przełom w porównaniu z dotychczasowymi, często kosztownymi i trudno dostępnymi systemami.
Równolegle z rozwojem narzędzi cyfrowych prowadzone są badania i wdrożenia rozwiązań opartych na procesach naturalnych. Naukowcy analizują, w jaki sposób przywracanie naturalnego charakteru rzek, odtwarzanie podmokłych łąk, sadzenie drzew wzdłuż pól i cieków wodnych czy tworzenie niewielkich zbiorników retencyjnych wpływa na obieg wody, jakość gleb i stan ekosystemów. Każde działanie jest poprzedzone szczegółową analizą lokalnych warunków i objęte monitoringiem, co pozwala ocenić jego skuteczność i w razie potrzeby wprowadzać korekty. Dzięki temu projekt nie opiera się na intuicji, lecz na sprawdzonych danych naukowych.
W Polsce badania i wdrożenia koncentrują się na zlewniach rzek Ner i Pisia, gdzie rolnictwo odgrywa kluczową rolę, a skutki zmian klimatu są szczególnie dotkliwe. To właśnie tam testowane są rozwiązania, które mają poprawić retencję wody, ograniczyć spływ zanieczyszczeń do rzek i zmniejszyć degradację gleb. Jednocześnie doświadczenia z Niemiec i Danii pozwalają sprawdzić, czy wypracowane metody można z powodzeniem stosować także w innych warunkach przyrodniczych i organizacyjnych, co zwiększa ich potencjał do wykorzystania w całej Europie.
Poprawa zatrzymywania wody w krajobrazie oznacza mniejsze skutki suszy, zdrowsze gleby i stabilniejsze plony. Ograniczenie erozji i spływu zanieczyszczeń przekłada się na lepszą jakość wód i ochronę ekosystemów. Samorządy zyskują narzędzia, które pomagają podejmować trafniejsze decyzje planistyczne, a lokalne społeczności – bardziej odporne i bezpieczne środowisko życia.
LIFE RIVEREASE ma także ogromną wartość naukową. Zebrane dane, monitoring i wskaźniki skuteczności działań tworzą solidną bazę wiedzy, która może być wykorzystywana w kolejnych projektach badawczych i wdrożeniowych. To przykład, jak badania naukowe mogą realnie wpływać na praktykę i wspierać ludzi w mierzeniu się z wyzwaniami klimatycznymi. Projekt pokazuje, że połączenie wiedzy, technologii i naturalnych procesów daje realną szansę na ochronę zasobów wodnych i budowanie bardziej zrównoważonej przyszłości.
Źródło: Uniwersytet Łódzki
Czytaj też: Europejskie długoterminowe eksperymenty rolnicze. Naukowcy sprawdzają co wzmacnia glebę
Grafka tytułowa: Jon Flobrant / Unsplash
