Unikatowe odkrycie w polskim meteorycie. Minerał nazwany na cześć Kopernika
Na początku 2026 roku światowa mineralogia wzbogaciła się o nowy minerał. Komisja Nowych Minerałów, Nomenklatury i Klasyfikacji przy Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej oficjalnie zatwierdziła kopernikit – minerał odkryty w żelaznym meteorycie Morasko. Nazwa upamiętnia Mikołaja Kopernika, twórcę heliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, podkreślając związek odkrycia z badaniami kosmosu i jego materii.
Meteoryt Morasko (nazwa pochodzi od dzielnicy Morasko w Poznaniu), który spadł na Ziemię około 5–6 tysięcy lat temu, od lat jest przedmiotem szczegółowych badań. W jego metalicznej masie znajdują się charakterystyczne, owalne skupienia minerałów – tzw. nodule troilitowo-grafitowe – o średnicy nawet kilku centymetrów. To właśnie ich systematyczna analiza doprowadziła do odkrycia kopernikitu. Co istotne, jest to już czwarty nowy minerał opisany w tym meteorycie, co stanowi swoisty rekord i pokazuje, jak wiele informacji wciąż kryją pozornie dobrze znane obiekty. Kopernikit należy do grupy minerałów o strukturze tunelowej, tzw. grupy priderytu. W jego składzie znajduje się m.in. chrom, który nadaje mu zieloną barwę. Został znaleziony w postaci bardzo drobnych ziaren, o wielkości do 0,3 milimetra, i tylko w jednej próbce. To pokazuje, jak precyzyjne i zaawansowane muszą być współczesne badania mineralogiczne, aby wykryć i dokładnie opisać tak rzadkie fazy.
Choć podobne związki chemiczne były obserwowane już wcześniej – między innymi w skałach wulkanicznych Australii – nie przeprowadzono wówczas pełnej analizy ich składu i struktury. Dopiero kompleksowe badania, obejmujące analizę chemiczną, strukturalną i fizyczną, pozwoliły jednoznacznie potwierdzić, że mamy do czynienia z nowym minerałem. Co więcej, kopernikit jest pierwszym na świecie tlenkiem o strukturze typu hollandytu odkrytym w meteorycie.
Znaczenie tego odkrycia wykracza poza samo rozszerzenie listy znanych minerałów. Każdy nowy minerał to nowe informacje o warunkach panujących w przestrzeni kosmicznej i procesach zachodzących w ciałach macierzystych meteorytów. Badania takie pomagają lepiej zrozumieć skład chemiczny i historię materii, z której powstał Układ Słoneczny. Mogą także inspirować badania materiałowe – struktury tunelowe są bowiem interesujące z punktu widzenia fizyki ciała stałego i potencjalnych zastosowań technologicznych.
Odkrycie kopernikitu jest również dowodem na znaczenie długofalowych, systematycznych badań. Pokazuje, że nawet w znanych od lat obiektach można znaleźć coś zupełnie nowego, jeśli zastosuje się odpowiednie metody i zachowa naukową konsekwencję. To także potwierdzenie wysokiego poziomu polskich badań mineralogicznych oraz ich wkładu w rozwój światowej nauki.
Źródło: Uniwersytet Śląski
Czytaj też:
Grafika tytułowa: NASA Hubble Space Telescope / Unsplash
