Tajemnica „Złotego Człowieka” rozwiązana. Geny ujawniły, jak naprawdę rządzili scytyjscy nomadzi
Zespół genetyków z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, we współpracy z archeologami i antropologami, przeanalizował DNA osób pochowanych w elitarnych kurhanach na obszarze Eurazjatyckiego stepu – w tym słynnego „Złotego Człowieka” ze stanowiska Issyk w Kazachstanie.
Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Science Advances, po raz pierwszy dostarczają danych genomowych tej ikonicznej postaci scytyjskiej kultury i rzucają nowe światło na to, jak funkcjonowała władza wśród koczowniczych społeczeństw epoki żelaza.
Kultura scytyjsko-syberyjska rozwijała się w I tysiącleciu p.n.e. na obszarze rozciągającym się od gór Ałtaj aż po Morze Czarne. Scytowie znani są jako konni koczownicy, którzy pokonywali ogromne odległości po stepie. Charakterystycznym elementem ich kultury materialnej są monumentalne kurhany grobowe wznoszone dla osób o wysokim statusie – bogato wyposażone w złote ozdoby, broń i szczątki ofiarnych zwierząt, w przeciwieństwie do znacznie skromniejszych pochówków osób niższego statusu. Do tej pory różnice te interpretowano głównie jako dowód narastającej nierówności społecznej.
Nowe badanie pokazuje jednak coś więcej: analiza genomowa ujawniła bliskie pokrewieństwo między elitarnymi osobami pochowanymi w różnych kurhanach, w różnych regionach stepu – silniejsze niż pokrewieństwo z osobami niższego statusu pochowanymi w tym samym miejscu. Sugeruje to, że wysoka pozycja społeczna mogła być dziedziczona w obrębie określonych linii rodzinnych, niezależnie od tego, gdzie dana osoba została ostatecznie pochowana.
Kobiety u władzy i brak jednego wzorca zamieszkania
Badanie przynosi też inne zaskakujące wnioski. Niemal połowa przebadanych elitarnych osobników to kobiety, co wskazuje, że wysoki status społeczny w kulturze scytyjskiej nie był zarezerwowany wyłącznie dla mężczyzn. Naukowcy nie znaleźli też jednoznacznych dowodów na to, by elity stosowały jeden dominujący wzorzec zamieszkania – ani patrylokalny (osiedlanie się przy rodzinie męża), ani matrylokalny (przy rodzinie żony) – co sugeruje bardziej złożone formy organizacji społecznej niż dotychczas zakładano.
Łącząc dane archeologiczne, antropologiczne i genomowe, autorzy pokazują, że władza polityczna wśród koczowniczych społeczeństw stepu mogła być utrzymywana i przekazywana w obrębie sieci rodzinnych rozciągających się na bardzo duże odległości – co stanowi ważny krok w rozumieniu mechanizmów powstawania nierówności społecznej i autorytetu politycznego w społeczeństwach niepiśmiennych.
Źródło: Max Planck Institute
Czytaj też: Przełom w walce z groźnym nowotworem. Nowy lek potrafi zatrzymać rozwój raka nerki
Grafika tytułowa: Sangharsh Lohakare / Unsplash
