Sztuczna inteligencja rozszyfrowała sekrety japońskiej ceramiki sprzed wieków!
Zabytki archeologiczne dostarczają cennego wglądu w historię minionych społeczeństw, GDYŻ ujawniają nie tylko rozwój technologiczny, ale też zmieniające się systemy gospodarcze, tradycje kulturowe i codzienne praktyki ludzi. Ceramika jest jednym z najbardziej informacyjnych materiałów archeologicznych, ponieważ jej kształt odzwierciedla zarówno sposób wytworzenia i użytkowania, jak i szersze procesy historyczne, które ukształtowały jej produkcję.
Nowe badanie z Institute of Science Tokyo (Japonia) pokazuje, że japońskie dzbany „Ogame” z okresu Edo (1603–1868) z czasem stawały się coraz bardziej ustandaryzowane, wykształcając odrębne kształty dla użytku codziennego i pochówkowego.
Do tej pory identyfikacja subtelnych zmian w formach ceramicznych opierała się głównie na porównaniach wzrokowych, co utrudniało ilościowe śledzenie ewolucji naczyń w czasie. Adiunkt James Frances Loftus z Institute of Science Tokyo zbadał, jak zmieniały się kształty dużych naczyń ceramicznych zwanych „Ogame” w tym okresie, łącząc geometryczną morfometrię (ilościowy pomiar i analizę kształtu) z modelem uczenia maszynowego typu Random Forest, by przeanalizować 243 dzbany odzyskane z 11 stanowisk (pieców garncarskich i miejsc pochówku) w regionach Saga i Fukuoka.
Naczynia coraz bardziej ujednolicone
Ogame były niezbędnymi pojemnikami we wczesnonowożytnej Japonii – służyły do przechowywania wody i sosu sojowego, transportu nawozów rolniczych, gromadzenia ludzkich odchodów, a nawet jako urny pogrzebowe. Choć wcześniejsze badania wykazały, że konsolidacja władzy szogunatu Tokugawa, chiński zakaz handlu morskiego dynastii Qing oraz rozwój krajowych sieci produkcyjnych przekształciły produkcję i dystrybucję porcelany, znacznie mniej uwagi poświęcono temu, czy te same wydarzenia historyczne wpłynęły też na codzienną, użytkową ceramikę, taką jak Ogame.
Aby zmierzyć różnice w morfologii naczyń, badacz zdigitalizował kontury każdego z nich za pomocą eliptycznej analizy Fouriera, techniki geometrycznej morfometrii uchwytującej subtelne zmiany kształtu, a następnie wytrenował model Random Forest do klasyfikowania niedatowanych dzbanów według etapów chronologicznych na podstawie cech morfologicznych. Wyniki pokazały, że naczynia z początku XVII wieku wykazywały znaczne zróżnicowanie kształtów, podczas gdy naczynia z XVIII wieku stawały się coraz bardziej jednolite. Ta zmiana zbiegła się w czasie z konsolidacją szogunatu Tokugawa, chińskim zakazem handlu morskiego oraz rozbudową krajowych sieci produkcji. Choć archeolodzy od dawna twierdzili, że te wydarzenia przekształciły produkcję ceramiki, badanie to po raz pierwszy dostarcza ilościowych dowodów, że te szersze zmiany historyczne znajdują odzwierciedlenie w ewoluujących formach codziennej ceramiki.
Kształt zależny od funkcji naczynia
Badacz odkrył także, że kształt naczyń odzwierciedlał różnice funkcjonalne. Dzbany odzyskane ze stanowisk pieców garncarskich miały zazwyczaj szerokie ramiona, rozszerzające się kołnierze i stosunkowo zwarte dolne partie, co czyniło je odpowiednimi do przechowywania i transportu płynów oraz nawozów. Naczynia wydobyte ze stanowisk grobowych były natomiast wyższe, węższe i bardziej zamknięte w formie, co wskazuje, że były celowo zaprojektowane lub wybierane do celów funeralnych, a nie po prostu ponownie wykorzystywane z gospodarstw domowych.
Jak podsumowuje Loftus, badanie po raz pierwszy dostarcza ilościowych dowodów na to, że dzbany Ogame z okresu Edo stawały się z czasem coraz bardziej ustandaryzowane, jednocześnie adaptując się do różnych funkcji w odpowiedzi na szersze wydarzenia historyczne. Podkreśla też potencjał analizy kształtu wspomaganej przez AI do ujawniania, jak subtelne zmiany morfologii ceramiki odzwierciedlają szersze przemiany technologiczne, społeczne, gospodarcze i polityczne. W przyszłości badacz planuje łączyć ilościową analizę kształtu z innymi technikami archeometrii, takimi jak przenośna fluorescencja rentgenowska, by badać ceramikę z różnych regionów i okresów, tworząc bardziej ilościowe ramy badań archeologicznych na świecie.
Wyniki opublikowano w czasopiśmie Open Archaeology przy wsparciu Japan Society for the Promotion of Science.
Źródło: Institute of Science Tokyo
Czytaj też: To najstarsze takie dzieło ludzkości w tym rejonie! Archeolodzy natrafili na niezwykły zabytek!
Grafika tytułowa: Trnava University / Unsplash
