Naukowcy odkryli ślady dawnych trzęsień ziemi na Podhalu
Badania prowadzone przez naukowców z Wydziału Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego przyniosły nowe spojrzenie na przeszłość sejsmiczną przedpola Tatr. Zespół przeprowadził pierwsze kompleksowe analizy paleosejsmiczne w tym rejonie, a ich wyniki pokazują, że obszar uznawany dziś za spokojny sejsmicznie doświadczał w przeszłości silnych trzęsień ziemi. Ślady tych zdarzeń zachowały się w krajobrazie i pozwalają lepiej zrozumieć procesy kształtujące region w okresie od około 40 do 10 tysięcy lat temu.
Przedmiotem badań był wcześniej nieopisany uskok tektoniczny w rejonie Brzegów, na wschód od Bukowiny Tatrzańskiej. W terenie widoczny jest on jako wyraźna, kilkukilometrowa krawędź o wysokości dochodzącej miejscami do czterech metrów. Takie formy powstają zwykle podczas silnych trzęsień ziemi, jednak rozmiary tej struktury okazały się nietypowe jak na uskok o takiej długości. To właśnie ta niezgodność skłoniła badaczy do szczegółowych analiz.
Aby ustalić pochodzenie formy, naukowcy zastosowali zestaw nowoczesnych metod badawczych. Wykorzystano m.in. dane z lotniczego skanowania laserowego LiDAR, szczegółowe badania terenowe oraz pomiary geofizyczne, które pozwalają „zajrzeć” pod powierzchnię ziemi. Wyniki jednoznacznie wskazały na obecność niemal pionowej strefy uskokowej znajdującej się bezpośrednio pod widoczną w terenie skarpą.
Rejon z bardziej złożoną historią sejsmiczną
Kluczowym elementem badań był także wykop paleosejsmiczny, w którym odkryto pionowe przesunięcie warstw osadów o około 40 centymetrów. To bezpośredni dowód na ruchy tektoniczne w plejstocenie. Choć nie było możliwości dokładnego datowania, wiek uskoku oszacowano dzięki modelowaniu zmian kształtu skarpy. Uzyskane wyniki wskazują, że powstała ona między 10 a 50 tysiącami lat temu, najprawdopodobniej przed maksimum ostatniego zlodowacenia. Analizy pokazały również, że uskok był częścią większej strefy tektonicznej związanej z budową geologiczną wschodniego Podhala. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem obecnej formy terenu jest wielokrotna aktywność sejsmiczna w późnym plejstocenie, choć na ostateczny wygląd skarpy mogły wpływać także procesy stokowe i działalność człowieka.
Znaczenie tych badań wykracza poza rekonstrukcję przeszłości geologicznej. Pokazują one, że nawet regiony uznawane dziś za stabilne mogą mieć bardziej złożoną historię sejsmiczną, co jest istotne przy ocenie długoterminowych zagrożeń geologicznych oraz planowaniu infrastruktury. Badania paleosejsmiczne pozwalają bowiem sięgnąć znacznie dalej w przeszłość niż zapisy historyczne, dzięki czemu dostarczają wiedzy przydatnej zarówno nauce, jak i praktyce — od planowania przestrzennego po lepsze rozumienie procesów kształtujących krajobraz Karpat.
Źródło: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Czytaj też: Bociany w podróży. Od technologii śledzenia do ochrony ptasich szlaków
Grafika tytułowa: Robert Waksmunski / Unsplash
