Aktualności

Oczyszczalnie są wobec nich bezradne. Co antydepresanty robią z rybami i jak chcą to zatrzymać badacze?

Każdego dnia do systemów kanalizacyjnych trafiają pozostałości leków stosowanych przez miliony ludzi. Choć oczyszczalnie ścieków skutecznie usuwają wiele zanieczyszczeń, część substancji farmaceutycznych nadal przedostaje się do rzek, jezior i mórz. Naukowcy z Uniwersytetu Kopenhaskiego postanowili dokładnie sprawdzić, co dzieje się z lekami przeciwdepresyjnymi od momentu ich wydalenia z organizmu aż do chwili, gdy opuszczają oczyszczalnię ścieków i trafiają do środowiska naturalnego.

Badacze przeanalizowali próbki ścieków z dużej oczyszczalni obsługującej około 350 tysięcy mieszkańców regionu Kopenhagi. Wyniki pokazały, że stężenie niektórych leków przeciwdepresyjnych wzrasta w okresie zimowym, gdy ich stosowanie jest częstsze. Co ważniejsze, naukowcy wykryli w ściekach zarówno same substancje czynne, jak i produkty ich rozpadu, które również mogą stanowić zagrożenie dla organizmów wodnych. Dotychczasowe badania wskazywały już, że związki obecne w lekach przeciwdepresyjnych mogą negatywnie wpływać na ryby, glony oraz inne organizmy zamieszkujące ekosystemy wodne. Mogą zaburzać wzrost, zachowanie oraz funkcjonowanie całych populacji organizmów. Najnowsze analizy wykazały, że poziomy niektórych z tych substancji w ściekach są wyższe, niż wcześniej przypuszczano, a tradycyjne metody oczyszczania nie zawsze potrafią skutecznie je zatrzymać.

Znaczenie tych badań wykracza jednak daleko poza samo wykrycie problemu. Naukowcy chcą stworzyć praktyczne narzędzie, które pomoże oczyszczalniom ścieków skuteczniej identyfikować najbardziej niebezpieczne zanieczyszczenia i dobierać najlepsze metody ich usuwania. Temu właśnie służy nowy projekt badawczy GALADRIEL, który przez najbliższe cztery lata będzie analizował skład ścieków z wykorzystaniem zaawansowanych metod chemicznych i sztucznej inteligencji. Jednym z najważniejszych celów projektu jest opracowanie tzw. chemicznych odcisków palców ścieków, pozwalających szybko określić, jakie substancje znajdują się w wodzie i które z nich stanowią największe zagrożenie dla środowiska. Równolegle powstanie cyfrowy model oczyszczalni ścieków, który umożliwi symulowanie różnych procesów oczyszczania i ocenę ich skuteczności jeszcze przed wdrożeniem kosztownych inwestycji.

W ściekach obecne są tysiące różnych związków chemicznych

Praktyczne zastosowanie wyników może być bardzo szerokie. Oczyszczalnie będą mogły skuteczniej wykorzystywać dostępne środki finansowe, koncentrując się na usuwaniu najbardziej toksycznych substancji. Pozwoli to nie tylko ograniczyć zanieczyszczenie rzek i mórz, ale także uniknąć wydawania ogromnych kwot na technologie, które nie rozwiązują najważniejszych problemów. Z kolei instytucje odpowiedzialne za ochronę środowiska otrzymają dokładniejsze dane potrzebne do tworzenia nowych regulacji dotyczących substancji chemicznych obecnych w ściekach.

Badanie pokazuje również, że zagrożenie dla środowiska nie zawsze pochodzi wyłącznie z najbardziej znanych zanieczyszczeń, takich jak PFAS. W ściekach obecne są tysiące różnych związków chemicznych, a niektóre z nich mogą być równie lub nawet bardziej szkodliwe. Dlatego konieczne jest kompleksowe monitorowanie całego „koktajlu” substancji trafiających do środowiska.

Odkrycia duńskich naukowców stanowią ważny krok w kierunku nowoczesnego i bardziej precyzyjnego oczyszczania ścieków. Dzięki połączeniu chemii analitycznej, sztucznej inteligencji i zaawansowanych modeli komputerowych możliwe będzie skuteczniejsze ograniczanie zanieczyszczeń farmaceutycznych, co przełoży się na lepszą ochronę ekosystemów wodnych oraz zdrowia ludzi korzystających z zasobów wodnych w przyszłości.

Źródło: Uniwersytet Kopenhaski

Czytaj też: To te komórki odpowiadają za Twój stres! Badacze z UCLA dokonali przełomu!

Grafika tytułowa: Sebastian Pena Lambarri / Unsplash