Polskie badania w delcie rzeki Mackenzie w Kanadzie
Zespół naukowców z Politechniki Krakowskiej, we współpracy ze specjalistami z innych polskich uczelni, prowadzi zaawansowane badania terenowe w delcie rzeki Mackenzie w Kanadzie – ponad trzysta kilometrów za kołem podbiegunowym.
To wyjątkowe przedsięwzięcie naukowe ma na celu poznanie wpływu globalnego ocieplenia na procesy sedymentacyjne, hydrologiczne i geomorfologiczne w jednym z najczulszych na zmiany klimatu regionów świata. Jak wskazuje uczelnia, wyniki badań pozwolą lepiej zrozumieć, jak ocieplenie klimatu wpływa na dynamikę arktycznych ekosystemów, funkcjonowanie rzek i jezior oraz życie rdzennych społeczności Inuitów i Gwich’in, a także jak podobne procesy mogą oddziaływać na inne ekosystemy Ziemi.
Wyprawa badawcza ma charakter interdyscyplinarny – uczestniczą w niej eksperci zajmujący się hydrologią, fizyką, geografią, inżynierią wodną, transportem osadów, retencją wodną, modelowaniem numerycznym i statystyką. Arktyka jest regionem, w którym zmiany klimatu postępują najszybciej, a ich skutki są szczególnie dotkliwe. Ocieplenie powoduje rozmrażanie wiecznej zmarzliny, uwalnianie węgla organicznego i składników odżywczych oraz wzrost ilości osadów transportowanych przez rzeki. W rezultacie wody rzek arktycznych stają się cieplejsze i bardziej mętne, co wpływa na tempo topnienia lodu morskiego oraz zaburza delikatną równowagę ekologiczną.
Celem badań polskiego zespołu jest m.in. określenie sezonowej zmienności transportu osadów, ilości materiału zatrzymywanego przez jeziora w delcie rzeki Mackenzie oraz wpływu zmian klimatu na intensyfikację procesów sedymentacyjnych. Uzyskane dane posłużą do opracowania scenariuszy przyszłych zmian morfologicznych systemów rzecznych i jeziornych, takich jak zanik jezior, zamulenie kanałów czy utrata połączeń hydrologicznych, co ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa transportu i mobilności lokalnych społeczności.
Filtrujący wodę z osadów mineralnych i związków węgla
W 2025 roku naukowcy z Politechniki Krakowskiej przeprowadzili pierwszą wyprawę badawczą, podczas której zebrali próbki wody i osadów oraz wykonali pomiary geodezyjne na dystansie 248 kilometrów. Kolejną misję zaplanowano na wiosnę tego roku. Zgromadzone dane pozwolą opracować modele hydrauliczne i hydrodynamiczne opisujące przepływ wody i transport osadów, a także stworzyć modele teledetekcyjne obrazujące łączność hydrologiczną w obrębie równiny deltowej. Po raz pierwszy w historii badań tego regionu wykorzystuje się technologię Wetland InSAR, czyli satelitarną interferometrię radarową, która umożliwia wysokorozdzielcze obrazowanie zmian powierzchni terenu i relacji między wodą a osadami. W połączeniu z symulacjami numerycznymi i fizycznymi, prowadzonymi w laboratorium mechaniki płynów Politechniki Krakowskiej, technologia ta pozwoli zrozumieć, czy jeziora w delcie rzeki Mackenzie rzeczywiście pełnią funkcję naturalnych „gąbek”, filtrujących wodę z osadów mineralnych i związków węgla.
Projekt realizowany przez polskich badaczy, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, stanowi ważny wkład w światowe badania Arktyki. Wyniki prac dostarczą wiedzy o mechanizmach funkcjonowania delty Mackenzie, która jest jednym z największych systemów deltowych na Ziemi. Pozwolą także opracować rekomendacje dotyczące adaptacji do zmian środowiskowych oraz ochrony ekosystemów i infrastruktury na terenach arktycznych. Współpraca z lokalnymi społecznościami Inuitów i Gwich’in zapewnia, że badania będą miały również wymiar praktyczny – przyczynią się do poprawy jakości życia mieszkańców Północy i zwiększenia odporności ich środowiska na skutki globalnego ocieplenia.
Źródło: Politechnika Krakowska
Czytaj też: Naukowcy z Polski i nowe badania nad naturalnymi materiałami
Grafika tytułowa: Ravi Patel / Unsplash
