Mamy w Polsce gigantyczny skarb. Nowa technologia uwolniła jego potężny potencjał
Diatomit, naturalna skała osadowa o wyjątkowych właściwościach chłonnych i izolacyjnych, od lat znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle, ochronie środowiska, rolnictwie czy budownictwie.
Choć jedyna polska kopalnia tego surowca działa w Jaworniku Ruskim na Podkarpaciu, przez długi czas krajowy rynek był zdominowany przez produkty importowane z zagranicy. Dzięki współpracy naukowców z Politechniki Krakowskiej ze Specjalistycznym Przedsiębiorstwem Górniczym Górtech sp. z o.o. sytuacja zaczęła się jednak wyraźnie zmieniać.
Badacze opracowali nowoczesne technologie przetwarzania diatomitu oraz nowe produkty, które pozwoliły polskiej kopalni odzyskać konkurencyjność i zdobyć nowych odbiorców. W ciągu zaledwie dwóch lat przychody przedsiębiorstwa wzrosły o ponad 60 procent, a firma zaczęła współpracować z branżami, do których wcześniej nie docierała.
Diatomit jest materiałem o bardzo szerokim zastosowaniu
Wykorzystuje się go między innymi do filtracji cieczy, produkcji materiałów izolacyjnych, pochłaniania substancji niebezpiecznych czy jako dodatek do produktów rolniczych i budowlanych. Problem polegał jednak na tym, że krajowa kopalnia nie dysponowała wcześniej odpowiednio zaawansowanymi technologiami obróbki surowca, przez co nie mogła skutecznie rywalizować z zagranicznymi producentami.
Kluczowe znaczenie miały wspólne badania prowadzone przez naukowców i specjalistów z przemysłu. W ramach dwuletniego projektu opracowano nowe technologie mielenia, kalcynacji i przetwarzania diatomitu, a także unowocześniono linie produkcyjne. Badania realizowano z wykorzystaniem zaawansowanej aparatury laboratoryjnej, która pozwoliła dokładnie przeanalizować strukturę i właściwości materiału oraz dobrać najlepsze parametry produkcji.
Efektem prac stały się między innymi nowe wysokoefektywne sorbenty przeznaczone do usuwania wycieków substancji ropopochodnych. Materiał potrafi pochłonąć ilość zanieczyszczeń przekraczającą własną masę, a jednocześnie trwale je wiąże, ograniczając ryzyko ponownego skażenia środowiska. Sorbent znalazł już praktyczne zastosowanie między innymi na stacjach benzynowych, w przemyśle chemicznym, transporcie kolejowym oraz przy usuwaniu skutków awarii i wycieków.
Kolejną innowacją stały się dodatki diatomitowe do farb, lakierów i produktów rolniczych. Dzięki nim powłoki malarskie są bardziej odporne na ścieranie i korozję, a gleba lepiej zatrzymuje wodę i poprawia warunki wzrostu roślin. Opracowane rozwiązania mogą więc wspierać zarówno przemysł chemiczny, jak i nowoczesne, bardziej ekologiczne rolnictwo. Naukowcy opracowali również dodatki diatomitowe do materiałów budowlanych i geopolimerowych. Pozwalają one zwiększyć trwałość, wytrzymałość i jednorodność nowoczesnych materiałów stosowanych w budownictwie niskoemisyjnym. To szczególnie ważne w czasie poszukiwania bardziej ekologicznych alternatyw dla tradycyjnych materiałów cementowych.
Istotnym elementem projektu było także ograniczenie kosztów energetycznych i wpływu produkcji na środowisko. Opracowano między innymi koncepcję instalacji do kalcynacji diatomitu wyposażonej w system odzysku ciepła. Takie rozwiązanie zmniejsza zużycie energii, obniża koszty działania zakładu i redukuje emisję zanieczyszczeń. Współpraca naukowców i przemysłu pokazuje, że nowoczesne technologie mogą skutecznie wspierać rozwój tradycyjnych gałęzi gospodarki. Dzięki innowacjom polska kopalnia nie tylko odzyskała konkurencyjność, ale również stworzyła nowe produkty, usługi i miejsca rozwoju dla całego sektora materiałów naturalnych.
Badania prowadzone przez Politechnikę Krakowską mają także szersze znaczenie dla gospodarki obiegu zamkniętego i zrównoważonego budownictwa. W kolejnych projektach naukowcy wraz z partnerami z Polski i zagranicy pracowali nad nowoczesnymi kompozytami geopolimerowymi wykorzystującymi odpady przemysłowe, takie jak popioły lotne, żużle hutnicze czy materiały pochodzące z recyklingu paneli fotowoltaicznych. Dzięki temu możliwe jest tworzenie nowych materiałów budowlanych przy jednoczesnym ograniczaniu ilości odpadów i emisji CO₂.
Przykład Jawornika Ruskiego pokazuje, że połączenie wiedzy naukowej, nowoczesnych technologii i współpracy z przemysłem może skutecznie przywracać wartość krajowym surowcom oraz wspierać transformację polskiego sektora wydobywczego w kierunku bardziej nowoczesnym i przyjaznym środowisku.
Źródło: Politechnika Krakowska
Czytaj też: Wszechświat działa jak wielki dysk twardy. Naukowcy odkryli, gdzie zapisuje się historia
Grafika tytułowa: Logan Gutierrez / Unsplash
