Aktualności

Wysyła impulsy radiowe niemal jak w zegarku. Astronomowie odkryli duet gwiazd, jakiego jeszcze nie widzieli!

Naukowcy z Międzynarodowego Centrum Badań Radioastronomicznych (ICRAR) przy Curtin University powiązali tajemnicze impulsy radiowe z niezwykłą parą gwiazd. Tworzą ją martwa gwiazda, która obraca się co osiem minut, oraz gwiazda podobna do Słońca.

Nowo odkryty układ GPM J071507−114153 składa się z dwóch gwiazd krążących wokół siebie. Pierwsza to biały karzeł, czyli gęste jądro pozostałe po śmierci gwiazdy. Druga to gwiazda typu G, podobna do Słońca. Po raz pierwszy wykryto impulsy radiowe pochodzące od białego karła krążącego wokół takiej gwiazdy. Zwykle obserwuje się je w układach z mniejszymi i chłodniejszymi czerwonymi karłami, dlatego odkrycie otwiera nowe możliwości.

Para należy do szerszej klasy obiektów przejściowych o długim okresie (LPT). Generują one sygnały radiowe, które włączają się i wyłączają w odstępach od minut do godzin. Od odkrycia pierwszego z nich przez zespół ICRAR w 2021 roku znaleziono około tuzina takich obiektów, a astronomowie wciąż próbują je zrozumieć. Kilka wcześniej poznanych układów LPT zawiera białego karła i inną gwiazdę, ale nie było jasne, która z nich wysyła impulsy.

– Po raz pierwszy impulsy są na tyle wyraźne, że widać białego karła poruszającego się po orbicie wokół towarzysza. Wiemy więc, że pochodzą z obszaru bliskiego białemu karłowi, a być może nawet z niego samego – powiedział dr Sam McSweeney, główny autor badania.

Pracuje on w Obserwatorium Square Kilometre Array, a odkrycia dokonał jako badacz w węźle ICRAR na Curtin University. Zespół przetworzył ponad 100 godzin danych radiowych w Pawsey Supercomputing Research Centre, by zweryfikować ruch białego karła.

Burze na odległej gwieździe i rola teleskopów

Natasha Hurley-Walker, współautorka artykułu, wyjaśnia, że impulsy białego karła pozwoliły wykryć rozbłyski gwiazdowe na gwieździe podobnej do Słońca. Są one podobne do tych, które powodują zorze polarne na Ziemi. Biały karzeł porusza się też za obszarem o silnym polu magnetycznym, najprawdopodobniej za „protuberancją gwiazdową”, czyli dużą pętlą plazmy wybuchającą z powierzchni gwiazdy.

– To niesamowite, że za pomocą fal radiowych możemy wykryć burze na gwieździe oddalonej o ponad 5000 lat świetlnych – dodała dr Natasha Hurley-Walker.

Układ wykryto podczas dużego przeglądu z użyciem Murchison Widefield Array (MWA), który skanuje całą Drogę Mleczną widoczną z Australii. Dokładne położenie ustalił radioteleskop MeerKAT w Republice Południowej Afryki. Obserwacje optyczne z Obserwatorium W. M. Kecka na Maunakea potwierdziły związek obiektu z gwiazdą typu G. MWA i MeerKAT są prekursorami teleskopów SKA, odpowiednio SKA-Low w Australii i SKA-Mid w RPA.

– Skoro już teraz dokonujemy takich odkryć za pomocą poprzedników, wyobraźmy sobie, ile układów znajdziemy i jak szczegółowy obraz ich sygnałów uzyskamy, gdy teleskopy SKAO zostaną w pełni zbudowane – dodał dr McSweeney.

Badanie „A long-period transient with a Sun-like companion” („Długookresowy obiekt przejściowy z towarzyszem podobnym do Słońca”) opublikowano w czasopiśmie „Nature Astronomy”.

Źródło: International Centre for Radio Astronomy Research (ICRAR)

Czytaj też: Niezwykłe odkrycie astronomów na obrzeżach układu. Woda z Pasa Kuipera ma zaskakujący skład!

Grafika tytułowa: Donald Giannatti / Unsplash