Kłamstwa i kłamstewka oraz ich motywacje. Nowe badanie naukowe
Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego we współpracy z Angelo State University prowadzą badania poświęcone zjawisku nałogowego kłamania. Projekt ma na celu lepsze zrozumienie, kiedy mijanie się z prawdą przestaje być sporadycznym zachowaniem, a zaczyna wymykać się spod kontroli, wpływając negatywnie na relacje, samopoczucie i stabilność życiową. Wyniki tych badań mogą znaleźć praktyczne zastosowanie w psychologii, terapii oraz w profilaktyce zachowań manipulacyjnych i oszukańczych.
Kłamstwo to zjawisko powszechne i bardzo zróżnicowane. Może przyjmować formę drobnych przemilczeń, zmyślonych historii lub mieszanki prawdy i fałszu. Czasem wynika z chęci ochrony innych, czasem z egoizmu, lęku lub potrzeby kontroli. Badaczy interesuje nie samo istnienie kłamstw, bo z nimi spotyka się niemal każdy, lecz ich konsekwencje. Kluczowe pytanie brzmi: kiedy i dlaczego kłamanie zaczyna szkodzić osobie, która je stosuje, oraz jej otoczeniu.
W badaniu uczestnicy proszeni są o refleksję nad własnymi doświadczeniami związanymi z mówieniem nieprawdy. Naukowcy analizują, jak często respondenci kłamią oraz jaki wpływ ma to na ich relacje z innymi ludźmi, poczucie szczęścia i równowagi życiowej. Takie podejście pozwala uchwycić subiektywną perspektywę badanych i lepiej zrozumieć, w jaki sposób kłamstwo funkcjonuje w codziennym życiu. Znaczenie tych badań wykracza poza teorię. Lepsze poznanie psychologicznych mechanizmów stojących za kłamstwem zwiększa naszą świadomość i pomaga rozpoznawać zachowania manipulacyjne, takie jak gaslighting czy bierna agresja. Dzięki temu łatwiej jest reagować na sytuacje, w których ktoś jest oszukiwany, a także skuteczniej pomagać osobom, dla których kłamanie stało się problemem trudnym do opanowania.
Badania rzucają również światło na pytanie, dlaczego ludzie dają się oszukiwać
Zaufanie i skłonność do współpracy są fundamentami funkcjonowania społeczeństw i rozwoju cywilizacji. Większość osób zakłada dobrą wolę innych, ponieważ w długiej perspektywie taka postawa zwykle się opłaca. Oszuści stanowią mniejszość, a stała podejrzliwość wobec wszystkich prowadziłaby raczej do izolacji niż bezpieczeństwa. To dlatego podatność na oszustwo nie musi oznaczać naiwności, lecz jest efektem mechanizmów, które na co dzień umożliwiają ludziom współpracę.
Badacze zwracają też uwagę na istnienie kłamstw motywowanych dobrymi intencjami, na przykład chęcią ochrony czyichś uczuć. Nie wszystkie kłamstwa mają taką samą wagę i nie wszystkie prowadzą do destrukcji relacji. Część z nich może nawet czasowo je podtrzymywać, inne jednak prowadzą do utraty zaufania i poważnych kryzysów.
Projekt realizowany wspólnie przez polskich i amerykańskich naukowców przyczynia się do pogłębienia wiedzy o ludzkich motywacjach i zachowaniach społecznych. W dłuższej perspektywie jego wyniki mogą wspierać rozwój narzędzi diagnostycznych, programów terapeutycznych oraz działań edukacyjnych, pomagających lepiej radzić sobie z problemem kłamstwa – zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.
Źródło: Uniwersytet Wrocławski
Czytaj też:
Grafika tytułowa: Eleonora Francesca Grotto / Unsplash
