Niedźwiedzie, psy i krwawe widowiska. Jak Wilhelm Zdobywca przyniósł nową „rozrywkę”?
Nowe badania Uniwersytetu Cardiff i Uniwersytetu Nottingham dowodzą, że szczucie niedźwiedzi psami stało się w Anglii bardziej popularne po podboju normańskim w 1066 roku. Praca łączy archeologiczną analizę kości niedźwiedzi z zapisami archiwalnymi, ukazując rozpowszechnienie tych zwierząt w Anglii i północnej Francji w czasach średniowiecza.
Od dawna wiadomo, że walki niedźwiedzi ze szczutymi na nie psami organizowano dla królowej Elżbiety I, a odbywały się one na Bankside w Londynie za czasów Szekspira. Najnowsze ustalenia pokazują jednak, że praktyka ta była rozpowszechniona znacznie wcześniej – około 400 lat wcześniej. Scena szczucia niedźwiedzia znajduje się nawet na dolnym marginesie Tapiserii z Bayeux.
Choć dzikie niedźwiedzie były niegdyś rodzime dla Wielkiej Brytanii, wymarły tam już w okresie rzymskim. Naukowcy uważają, że brunatne niedźwiedzie były importowane do Anglii z Europy – ich szczątki potwierdzono w miejscach tak odległych jak Colchester i Carlisle. Dr Liam Lewis ze Szkoły Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Cardiff wyjaśnia, że połączenie analizy literackiej, archiwalnej, archeologicznej i wizualnej pozwala jednoznacznie stwierdzić, że szczucie niedźwiedzi było ustaloną praktyką w Anglii już w XII wieku. Brak szczątków żywych niedźwiedzi w Anglii sprzed podboju normańskiego oraz ich pojawienie się w Londynie i Yorkshire tuż po nim sugeruje wzrost importu żywych niedźwiedzi do Anglii w tym okresie.
Jak dodaje Lewis, badania pokazują, że szczucie niedźwiedzi, choć kojarzone w średniowiecznych opowieściach i kazaniach ze ślubami, arystokratyczną rozrywką i hucznymi festynami, było wyraźnie popularną rozrywką również wśród zwykłych ludzi – kości niedźwiedzi wskazujące na żywe zwierzęta znaleziono w wielu angielskich miastach, mimo że niedźwiedzie trzeba było sprowadzać z zagranicy, co wiązało się z kosztami importu, transportu i utrzymania.
Datowanie radiowęglowe potwierdza wczesne pochodzenie zwyczaju
Badacze od dawna analizowali wizerunki tańczących i występujących niedźwiedzi na marginesach średniowiecznych rękopisów, zastanawiając się, czy spotkanie z niedźwiedziem było w średniowieczu czymś powszechnym. To pierwsze szczegółowe badanie łączące dowody archeologiczne i dokumentalne, które pokazuje rozpowszechniony wzorzec posiadania niedźwiedzi i przemieszczania ich po Anglii już w czasach Wilhelma Zdobywcy.
Kości niedźwiedzi z tego okresu zidentyfikowano w 10 miejscach w Anglii i Francji, a nowa datacja łopatki z Richmond potwierdza, że niedźwiedzie znajdowały się w północnej Anglii natychmiast po podboju normańskim. Przeanalizowano też dokumenty takie jak Domesday Book oraz inne zapisy historyczne i średniowieczne rękopisy. Jak podkreśla prof. Hannah O’Regan z Wydziału Klasyki i Archeologii Uniwersytetu Nottingham, szczucie niedźwiedzi było ważną aktywnością społeczną i ekonomiczną we wczesnonowożytnej Anglii, a niniejsze badanie pokazuje, że sięga ono znacznie głębiej w przeszłość – nowa datacja radiowęglowa niedźwiedzia z Richmond w North Yorkshire dowodzi, że niedźwiedzie były rozpowszechnione już we wczesnym średniowieczu.
Autorzy współpracowali z Muzeum Yorkshire przy pobieraniu próbki łopatki z Richmond do datowania radiowęglowego, którego dokonał dr Thibaut Devièse z Uniwersytetu Oksfordzkiego w ramach finansowanego przez NERC projektu „Decline of the Bear”. Nieoczekiwanie późna datacja umiejscowiła niedźwiedzia wyraźnie w okresie średniowiecznym, co było już przedmiotem badań Lewisa i O’Regan w ramach finansowanego przez AHRC projektu „Box Office Bears”. Jak dodaje Lewis, łopatka znaleziona w 1864 roku i przechowywana w Muzeum Yorkshire pokazuje, jak ważne jest zachowywanie próbek i badanie starych kolekcji – wciąż jest wiele do odkrycia. Co ciekawe, Richmond jest wymieniane również w jednym z najwcześniejszych odniesień do imiennego średniowiecznego „opiekuna niedźwiedzi” – Spenellusa, który żył tam na początku XIII wieku.
Źródło: Uniwersytet Cardiff/Uniwersytet Nottingham
Czytaj też: Niezwykłe odkrycie genetyków! Przeszłość słoni skrywa odpowiedź, jak ocalić ten gatunek!
Grafika tytułowa: Zdeněk Macháček / Unsplash
