Przyszłość polskich lasów pod znakiem zapytania? Niepokojące odkrycie polskich naukowców!
Badania prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu pokazują, że europejskie lasy mogą mieć coraz większy problem z naturalnym odnawianiem się. Analiza opublikowana w prestiżowym czasopiśmie „Nature Climate Change” wykazała, że produkcja żywotnych nasion u najważniejszych gatunków drzew w Polsce spadła w ciągu ostatnich trzech dekad o ponad 30%, a w przypadku niektórych gatunków nawet o ponad połowę.
To bardzo ważne odkrycie, ponieważ właśnie nasiona decydują o zdolności lasów do regeneracji po pożarach, suszach, wichurach, gradacjach owadów czy wycinkach. Bez odpowiedniej liczby zdrowych nasion las nie jest w stanie skutecznie odtwarzać się naturalnie, nawet jeśli dorosłe drzewa nadal wyglądają na zdrowe. Naukowcy przeanalizowali ponad 40 tysięcy obserwacji dotyczących zbiorów nasion prowadzonych w 438 nadleśnictwach w Polsce w latach 1988–2021. Badania objęły najważniejsze gatunki lasotwórcze, takie jak buk zwyczajny, jodła pospolita, sosna zwyczajna oraz dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy.
Wyniki okazały się alarmujące. Produkcja żywotnych nasion spadła o około 65% u dębów, 64% u sosny, 44% u jodły i 32% u buka. Co szczególnie istotne, spadek ten utrzymywał się nawet po uwzględnieniu mniejszego zapotrzebowania na nasiona w gospodarce leśnej. Oznacza to, że problem nie wynika jedynie z ograniczenia zbiorów, ale ze spadku biologicznej zdolności drzew do reprodukcji. Badania wskazują, że główną przyczyną jest ocieplenie klimatu, zwłaszcza coraz wyższe temperatury latem. To właśnie w tym okresie drzewa rozpoczynają proces tworzenia kwiatów, z których później rozwijają się nasiona. Cieplejsze lata okazały się wyraźnie związane z mniejszą produkcją nasion u wszystkich analizowanych gatunków.
Naukowcy podkreślają, że skutki zmian klimatycznych mogą być widoczne dużo wcześniej, niż zaczniemy obserwować masowe zamieranie drzew. Las może sprawiać wrażenie stabilnego, ale jednocześnie stopniowo tracić zdolność do odnawiania się. To szczególnie niebezpieczne w sytuacji coraz częstszych susz i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Duże znaczenie ma także zaburzenie tzw. lat nasiennych, czyli naturalnego rytmu, w którym drzewa co kilka lat produkują wyjątkowo obfite ilości nasion. Takie okresy są kluczowe dla skutecznego odnawiania lasu i zwiększają szanse przetrwania młodych siewek. Badania pokazały, że zmiany klimatu zakłócają ten mechanizm, co dodatkowo ogranicza liczbę nasion zdolnych do kiełkowania.
Wyniki mają bardzo praktyczne znaczenie dla leśnictwa i ochrony środowiska
Jeśli trend się utrzyma, szkółki leśne mogą mieć coraz większe trudności z pozyskiwaniem odpowiedniego materiału nasiennego potrzebnego do odnowień lasów. Może to utrudnić odbudowę terenów zniszczonych przez pożary, susze czy szkodniki. Badania pokazują również ogromną wartość wieloletnich danych gromadzonych przez leśników. Informacje zbierane przez dziesięciolecia na potrzeby gospodarki leśnej pozwoliły naukowcom dostrzec zmiany, których nie udałoby się uchwycić w krótkich projektach badawczych.
Odkrycia naukowców są ważnym sygnałem ostrzegawczym dla całej Europy. Pokazują, że zmiana klimatu wpływa nie tylko na kondycję dorosłych drzew, ale także na podstawowy mechanizm odtwarzania lasów. Lepsze zrozumienie tych procesów może pomóc w opracowaniu nowych strategii ochrony lasów i dostosowania gospodarki leśnej do szybko zmieniających się warunków klimatycznych.
Źródło: UAM w Poznaniu
Czytaj też: Gdy gasną gwiazdy, a świecą latarnie. Przełomowe badania Polaków nad zachowaniem ptaków!
Grafika tytułowa: Pine Watt / Unsplash
