Każdy krajobraz jest niezwykły. Georóżnorodność wchodzi na salony naukowe
Zespół naukowców z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie prowadzą badania, które zwracają uwagę na często pomijany, a niezwykle istotny element środowiska naturalnego – georóżnorodność. Specjaliści analizują różnorodność form terenu, skał, gleb i procesów geologicznych, czyli nieożywione fundamenty krajobrazu, bez których nie mogłoby istnieć życie ani zróżnicowane ekosystemy.
Badania pokazują, że georóżnorodność jest odpowiednikiem bioróżnorodności w świecie przyrody nieożywionej. To ona decyduje o tym, jak wyglądają krajobrazy, gdzie powstają siedliska roślin i zwierząt, gdzie gromadzi się woda oraz jakie zasoby naturalne są dostępne dla człowieka. Przykłady z Polski, takie jak Tatry, Góry Stołowe czy Słowiński Park Narodowy, doskonale ilustrują, jak odmienne procesy – lodowcowe, wietrzeniowe czy związane z działalnością wiatru i morza – tworzą unikalne formy terenu i nadają regionom ich wyjątkowy charakter.
Lubelscy naukowcy porównują georóżnorodność w bardzo różnych warunkach klimatycznych i geograficznych – od strefy umiarkowanej w Polsce, przez obszary pustynne, aż po regiony polarne i wysokogórskie. Dzięki temu możliwe jest lepsze zrozumienie, jak klimat, woda, lód, wiatr i promieniowanie słoneczne kształtują powierzchnię Ziemi oraz jak zmienia się ona w czasie. Takie porównania pozwalają nie tylko opisywać krajobraz, ale także przewidywać jego przyszłe przekształcenia, zwłaszcza w kontekście zmian klimatycznych. Kluczową rolę w tych badaniach odgrywają nowoczesne technologie geoinformacyjne.
Wykorzystanie danych satelitarnych, skaningu laserowego LiDAR, zdjęć lotniczych i dronowych umożliwia bardzo precyzyjną analizę rzeźby terenu – także tam, gdzie tradycyjne badania terenowe są utrudnione lub niemożliwe. Dzięki tym narzędziom naukowcy potrafią wykrywać formy krajobrazu niewidoczne gołym okiem, takie jak dawne koryta rzek, ślady działalności lodowców czy ukryte pod lasami osuwiska. Pozwala to odtwarzać historię środowiska naturalnego i lepiej rozumieć procesy, które je ukształtowały.
Znaczenie tych prac wykracza daleko poza naukę podstawową. Wiedza o georóżnorodności znajduje coraz szersze zastosowanie w praktyce. Jest niezwykle cenna w planowaniu przestrzennym, ponieważ pomaga wskazać obszary bezpieczne dla zabudowy oraz takie, których należy unikać ze względu na ryzyko powodzi, osuwisk czy intensywnej erozji. Ma to bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i ograniczanie strat materialnych. Badania te wspierają także ochronę środowiska, ponieważ georóżnorodność silnie wpływa na bioróżnorodność. Lepsze poznanie form terenu i procesów geologicznych ułatwia wyznaczanie obszarów chronionych, planowanie korytarzy ekologicznych oraz skuteczniejsze zarządzanie krajobrazem. W dobie coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak gwałtowne powodzie, geomorfologia i geoinformacja stają się narzędziami do szybkiej oceny zmian w terenie i prognozowania zagrożeń.
Wyniki lubelskich badań mają również potencjał edukacyjny i gospodarczy. Mogą być wykorzystywane w geoturystyce, pomagając tworzyć atrakcyjne i bezpieczne trasy turystyczne oraz promować regiony o wyjątkowych walorach krajobrazowych. Jednocześnie zwiększają świadomość społeczną na temat znaczenia ochrony nieożywionej przyrody jako podstawy zrównoważonego rozwoju. Badania nad georóżnorodnością pokazują, że nowoczesna geomorfologia coraz częściej staje się nauką praktyczną – taką, która nie tylko opisuje świat, ale realnie wspiera decyzje dotyczące zagospodarowania przestrzeni, ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu.
Źródło: UMCS w Lublinie
Czytaj też: Odkrycie z Politechniki Krakowskiej daje nadzieję chorym na raka jelita
Grafika tytułowa: Jay Ruzesky / Unsplash
